To study the effect of salinity stress on some physiological traits in wheat cultivars (Triticum aestivum L.), a factorial experiment based on randomized complete block design with three replicates was performed at 2017 in the research greenhouse of Agronomy Department, University of Tehran. Salinity treatments at two levels; control (1.2 dS/m) and sodium chloride treatment (16 dS/m) and seven wheat cultivars, Rowshan, Inia-66, Mahdavi, Khazar-1, Karaj-2, Ghods and Shole were the experimental treatments. According to the results, relative water content, yield and its components and potassium/sodium ratio decreased in all genotypes while Na+ content and remobilization of carbohydrates were increased. Salt resistant varieties, Roshan and Inia-66, had the highest level of relative water content, remobilization of soluble carbohydrates and number of grains per spike. In addition, Roshan cultivar showed the highest potassium concentration and K+/Na+ in the shoots, while Ghods and Sholeh as sensitive cultivars had the highest sodium concentration in the shoots. Findings showed that the ability of a cultivar to remobilize soluble carbohydrates is one of the traits that determine salt stress tolerance, hence, this trait is suitable for evaluating salt tolerance of wheat cultivars in the future investigations.

In order to identify the correlations and relationships between different traits in the bread wheat, 30 genotypes were investigated as sub-factors under the split plot experiment in the completely randomized design in greenhouse and the randomized complete block design in the field with three replications under the normal irrigation and post-anthesis water stress conditions. The results of the canonical correlation analysis showed that at both normal and moisture stress levels, there was a significant correlation between the pair of canonical variables obtained from the phenological traits and the yield components. Under the normal conditions in the greenhouse, to increase the spike density and length, the number of days to 50% flowering can be considered as a suitable selection criterion. According to the results of canonical correlation analysis, under the stressed conditions in greenhouse, to increase the spike length, the number of days to the heading, maturity and 50% of flowering were among the important and effective factors. Under the optimum irrigation conditions in the field, the number of days to maturity was considered as one of the factors influencing the seed weight per spike. The results of canonical correlation analysis under the field stress conditions showed that to increase the 1000-seed weight, the number of days to maturity can be considered an appropriate selection criterion.

در این مطالعه 59 ژنوتیپ گندم دوروم موجود در بانک ژن گیاهی ملی ایران در مزرعه تحقیقاتی موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر کرج به صورت مشاهده ای، از نظر صفات زراعی و مورفولوژیک و صفات مرتبط با کیفیت دانه در سال زراعی 88-1387 مورد بررسی قرار گرفتند. چهار رقم ویری ناک، سوایسون (گندم نان)، دنا و زردک (گندم دوروم) نیز به عنوان شاهد که بین ژنوتیپ ها کاشته شدند (با 14 بار تکرار). هر ژنوتیپ در دو ردیف 5/2 متری روی یک پشته کاشته شد. نتایج آزمایش تنوع بالایی را در ژنوتیپ ها از نظر صفات مورد مطالعه نشان داد. عملکرد دانه ژنوتیپ ها از 5/300 تا 5/868 گرم در مترمربع متغیر بود. درصد پروتئین دانه رابطه مثبت و معنی داری با صفات طول پدانکل، درصد خوابیدگی، میزان رسوب زلنی و سختی دانه و رابطه منفی و معنی داری با صفات طول سنبله، وزن هزار دانه، تعداد و وزن دانه در سنبله داشت. گروه بندی ژنوتیپ ها با استفاده از تجزیه کلاستر به روش UPGMA نشان داد که برخی از گروه ها برای بعضی از صفات ارزش بالاتر از میانگین داشتند. در تجزیه مولفه های اصلی، سیزده متغیر بررسی شده به چهار مولفه با واریانس نسبی تجمعی 1/72 % کاهش یافت. با توجه به نتایج به دست آمده ژنوتیپ های شماره 15 (Wc-45704) و شماره (P.S.No3) 52 با داشتن خصوصیات زراعی و کیفیت دانه مطلوب مثل عملکرد دانه بالا، درصد خوابیدگی پایین، زودرسی، تعداد کم دانه چروکیده، درصد پروتئین مطلوب، اندیس گلوتن بالا و حجم رسوب SDS مناسب، نسبت به ژنوتیپ های دیگر در این مطالعه برتر بودند و می توانند در برنامه های به نژادی برای بهبود این صفات استفاده شوند.

در بین غلات، گندم به عنوان یک محصول استراتژیک در جهان مورد توجه می باشد. کیفیت نان این محصول متأثر از خواص فیزیکی و شیمیایی گلوتن دانه گندم می باشد. به منظور دستیابی به لاین هایی با خصوصیات کیفی برتر، پرتوتابی فیزیکی با منبع تابش گاما روی رقم روشن با سطح زیر کشت بالا طی همکاری سازمان انرژی اتمی ایران و آژانس بین المللی انرژی اتمی در ایران انجام گردید. برای بررسی تاثیر پرتو گاما بر خصوصیات مورفولوژیکی و عملکردی گندم، رقم روشن و لاین های موتانت آن در قالب طرح کاملاً تصادفی با چهار تکرار در مزرعه آزمایشی زعفرانیه شهرستان کرج در سال زراعی 1395-1394 کشت شدند. خصوصیات مورفولوژیکی و زراعی رقم و لاین های موتانت شامل ارتفاع، طول پدانکل، ارتفاع پانیکول، تعداد پانیکول، سطح برگ و عملکرد اندازه گیری شد. پس از برداشت، نیز خصوصیات فیزیکی و شیمیایی، آزمایشات شیمیایی (درصد پروتئین، عدد زلنی، حجم نان، درصد رطوبت دانه، سختی دانه و گلوتن تر)، آزمون فارینوگراف (زمان رسیدن خمیر، پایداری خمیر، زمان شل شدن خمیر پس از 10 و 20 دقیقه، ارزش والریمتری و عدد کیفی فارینوگراف) و آزمون اکستنسوگراف (حداکثر مقاومت به کشش، مقاومت به کشش بعد از 5 دقیقه، قابلیت کشش، مقاومت نسبی و انرژی لازم جهت کشیدن خمیر) مورد بررسی قرار گرفت. نتایج حاصل نشان داد که در لاین روشن3 عدد زلنی، میزان سختی دانه، گلوتن مرطوب و درصد پروتئین نسبت به شاهد افزایش معنی دار داشت. با بررسی صفات فارینوگرافی در لاین روشن3، درصد جذب آب، پایداری خمیر و ارزش والریمتری افزایش معنی دار و درجه سست شدن خمیر بعد از 10 و 20 دقیقه کاهش معنی داری نسبت به شاهد نشان داد. لاین نامبرده افزایش معنی داری از نظر صفات اکستنسوگرافی نسبت به بقیه ژنوتیپ های مورد بررسی داشت. از اطلاعات بدست آمده در این بررسی می توان نتیجه گرفت که اصلاح به روش موتاسیونی قادر به بهبود صفات کیفی در گیاهان زراعی می باشد.

به منظور مقایسه اثر تنش شوری و خشکی بر صفات کیفی 10 رقم گندم نان به اسامی شعله، خزر، اروند، فلات، کویر، ماهوتی، کلک افغانی، روشن، بافقی و بولانی، در سال زراعی 81-1380 سه آزمایش جداگانه در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار در شرایط طبیعی، تنش شوری و خشکی در مزرعه آزمایشی مرکز تحقیقات کشاورزی استان آذربایجان غربی (ایستگاه میاندوآب) انجام شد. نتایج تجزیه واریانس مرکب داده ها نشان داد که بین تیمارها و ارقام از نظر اکثر صفات مورد ارزیابی اختلاف معنی دار وجود داشت. مقادیر صفات شاخص گلوتن و گلوتنین در تنش شوری و خشکی کاهش یافته و درصد پروتئین دانه، گلیادین، شاخص سختی دانه، عدد فالینگ (Falling number) و درصد جذب آب توسط آرد افزایش یافت. ارقام اروند و خزر با بالاترین عملکرد دانه که به ترتیب در تنش شوری و خشکی 416 و 418 گرم بر مترمربع بود، کمترین شاخص گلوتن را داشتند و رقم فلات بیشترین شاخص گلوتن را در شرایط تنش خشکی داشت. همچنین ارقام خزر و اروند ذخیره گلوتنین پایین و انباشت گلیادین بالایی داشتند. به علاوه ارقام کویر و روشن که در شرایط طبیعی به ترتیب بیشترین و کمترین عملکرد دانه را دارا بودند، شاخص گلوتن پایین و بالائی را در تنش خشکی و شوری نشان دادند. ارقام با وزن هزار دانه کمتر دارای ذخیره پروتئینی دانه بالایی بودند. در تنش خشکی و شوری، شاخص گلوتن به ترتیب 36 و 42 درصد کاهش یافت. شاخص گلوتن در ارقام فلات و روشن بیشتر از توده های بومی بولانی و شعله بود. رقم فلات نسبت به ارقام اروند و خزر عدد فالینگ کمتری نشان داد. رقم اروند به دلیل نرمی بافت دانه، خسارت نشاسته ای کمتری داشته و در تهیه خمیر به آب کمتری نیاز داشت.

گندم از غلات استراتژیک و بسیار با ارزش در رژیم غذایی است که برای توسعه ژرم پلاسم آن باهیبریداسیون بین گونه ای مبادرت به تولید ژنوتیپ های گندم جدید تریتی پایرم شده است. در این بررسی خواص کیفی و ارزش نانوایی لاین های تریتی پایرم در مقایسه با لاین های امید بخش تریتیکاله و ارقام گندم نان در آزمایشی با طرح بلوک های کامل تصادفی با چهار تکرار مورد مطالعه قرار گرفت. صفات فیزیکی دانه (وزن هزار دانه، سختی و درصد رطوبت دانه، حجم نان، حجم رسوب، درصد جذب آب)، صفات شیمیایی آرد (درصد پروتیین، فعالیت آنزیم a-آمیلاز، شاخص گلوتن، گلوتن خشک و مرطوب) و صفات با ارزش نانوایی (زمان های رسیدن، ماکزیمم ارتفاع، خروج، پایداری منحنی فارینوگراف نسبت به خط 500 برایندر و مقاومت مکانیکی خمیر، درصد جذب آب توسط آرد و ارزش والریمتری) هر لاین و رقم اندازه گیری گردید. نتایج نشان داد اگر چه بین لاین ها و ارقام در تمام صفات کیفی دانه و آرد اختلاف بسیار معنی داری وجود دارد ولی بین لاین های تریتی پایرم در مقایسه با لاین های تریتیکاله و ارقام گندم نان علاوه بر داشتن دانه نرم و شاخص گلوتن پایین، تنوع قابل توجهی برای درصد پروتیین، حجم نان و عملکرد آرد وجود دارد. مقایسه این سه گروه آمفی پلویید با روش دانکن نشان داد که میانگین ارزش نانوایی آرد گروه ژنوتیپ های گندم تریتی پایرم در مقایسه با آرد دو گروه لاین های تریتیکاله و گندم نان کمتر است. بنابراین آرد آن بیشتر در صنایع غذایی و یا مخلوط با آرد گندم برای تولید نان نسبتا کم حجم مناسب می باشد. وجود همبستگی معنی دار بین بسیاری از صفات وابسته به ارزش نانوایی بین این سه گروه آمفی پلویید حاکی از تنوع قابل توجه لاین های تریتی پایرم برای این صفات بود که در فرآیند اصلاح این غله جدید بسیار موثر خواهد بود.